رویدادها و تازه‌ها

فضایی فراهم شود تا دولت‌مردان فیلم ببینند

فضایی فراهم شود تا دولت‌مردان فیلم ببینند

دکتر عباس صداقت، مشاور فیلم‌نامه «پریا» که از سال 74 وارد حوزه سلامت شده، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی زنجان است و ده سال نیز ریاست اداره کنترل ایدز وزارت بهداشت را در پرونده خود دارد.

او از اسفند سال 94 به سازمان انتقال خون آمده و هم‌اکنون رئیس اداره کل برنامه‌ریزی، جذب و نگهداری اهداکنندگان این سازمان است. سینما برای دکتر صداقت، بسیار جدی است و او حداقل یک‌بار در ماه همراه خانواده به سینما می‌رود. او از فیلم‌های زیادی در این گفت‌وگو نام برد که به علت محدودیت صفحات از ذکر آن‌ها خودداری کردیم، اما شنیدن نام فیلم «گیس‌ بریده» از زبان ایشان به عنوان یک فیلم تاثیرگذار، جالب بود.

دکتر صداقت سال‌ها تجربه خود را درباره بیماری ایدز و شناخت ویروس اچ‌آی‌وی، با مشاوره در فیلم‌نامه سریال «پریا» به خانه‌های ما آورده است؛ سریالی که گفته می‌شود برای پاسخ دادن به مشکلات بیماران و خانواده‌های آن‌ها، درهای ناگشوده زیادی را می‌گشاید.

نسبت سینما و سلامت را چگونه می‌بینید؟

سینما در همه جوامع تاثیرگذارترین هنری است که می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد. در کشور ما ارتباط سینما با سلامت بهتر از گذشته شده است و هم‌اکنون هنرمندان زیادی علاقه دارند در حوزه سلامت و معضلات تاثیرگذار بر سلامت کار کنند. ما نسبت به دهه‌های گذشته در این حوزه رشد زیادی داشتیم اما کافی نیست، زیرا اگر خود جامعه تهییج نشود و مردم نخواهند از خود مراقبت کنند، توسعه سلامت در جامعه اتفاق نمی‌افتد. با پیوند مردم و سیاست‌گذاران سلامت، می‌توان به این مهم دست یافت و بهترین شکل این ارتباط را هنر و به‌ویژه سینما می‌تواند ایجاد کند. فیلم، امکان نفوذ به سلایق مختلف را برایمان فراهم می‌کند. تجربیات مختلف در دنیا ثابت کرده است که وقتی یکی از اولویت‌های فیلم و سینما به سلامت اختصاص می‌یابد، می‌تواند تاثیرگذاری سریعتر و ماندگارتری ایجاد کند.

فیلم و سینما چگونه بر سلامت تاثیر می‌گذارد؟

در کشور ما بسیاری از برنامه‌سازان و کارگردانان با پرداختن به معضلات اجتماعی، مشکلات جوانان و نوجوانان، ازدواج، طلاق و  اعتیاد و امثال آن، هم بر مردم و هم بر مسئولان و تصمیم‌سازان و دولت‌مردان تاثیر زیادی گذاشتند.

البته این حمایت‌جویی و تاثیر بر مسئولان وقتی اتفاق میافتد که دولت‌مردان ما آثار تولید شده را ببینند.

اگر فضایی فراهم شود تا دولت‌مردان فیلم‌های این حوزه را ببینند، قطعا تاثیرگذار خواهد بود. زمانی که در اداره کنترل ایدز بودم با تولید یک اثر مستند خیلی کوتاه درباره رفتارهای پرخطر بیماران ایدزی و نمایش آن برای کمیسیون بهداشت و درمان و هیات دولت به یک‌باره درهای زیادی به روی ما باز شد. اواخر دهه 70 عموم مردم و حتی مسئولان، پرداختن به این موضوع را تابو می‌دانستند. انگ و تابو از موانع مهمی است که نمی‌گذارد جوامع به‌سادگی به این بیماری و خطرات آن بپردازند. پخش این فیلم مستند باعث ایجاد حساسیت در مسئولان شد تا به بحث ایدز بیشتر توجه شود و از اوایل دهه 80 سرعت انتقال بیماری از طریق تزریق سرنگ آلوده به‌ویژه در زندان‌ها به‌شدت کاهش پیدا کرد.

فیلم در حوزه کاری شما چگونه حضور داشته است؟

فیلم و سینما در دهه گذشته به ما در کاهش آسیب‌های اجتماعی کمک زیادی کرده است. غیر از نمونه قبلی که اشاره کردم، در بحث رابطه جنسی پرخطر هم واقعیت‌هایی وجود داشت که تهیه یک فیلم مستند باعث شد بیش از 30 مرکز ارائه خدمات کاهش آسیب و پیش‌گیری برای زنان در معرض خطر اچ‌آی‌وی در کشور راه‌اندازی شود که بیش از 6 هزار نفر را پوشش داده و باعث شده است الگوهای رفتاری آن‌ها تغییر پیدا کند. این‌ عده، هم مصرف‌کننده مواد مخدر بودند و هم روابط جنسی پرخطر زیادی داشتند.

آیا در این مسیر، از فیلم داستانی هم بهره گرفتید؟

به‌تازگی سریال «پریا» با موضوع ایدز در حال پخش است که اگر خواستید مفصل درباره‌اش حرف می‌زنیم. دیگر این‌که با توجه به تاثیر انیمیشن بر مخاطب، مجموعه‌ای با نام «هوشنگ» تولید کردیم. هوشنگ جوانی بود که درباره اچ‌آی‌وی سوالات زیادی داشت و در هر قسمت، به پاسخ پرسش‌های خود می‌رسید. این مجموعه شامل 18 قسمت 50 ثانیه‌ای بود که آن را علاوه بر شبکه سراسری، در مراکز استان‌ها و تلویزیون راه آهن و حتی در مقطعی، قبل از فیلم‌ها در سینما پخش کردیم.

در بحث بیماری ایدز، به‌ویژه نحوه انتقال ویروس، خط قرمزها همیشه مانع فیلم‌ساز می‌شوند. آیا این خط قرمز گریبان مسئولان را هم می‌گیرد؟

بله. این، شمشیر دولبه‌ای بود که هم برنامه‌ساز و هم مسئول مربوط به آن را دچار مشکل می‌کرد. مثلا یادم می‌آید که فیلم «سنتوری» در نشان دادن تزریق، دچار مشکل بود و یا «خون‌بازی» که همین مشکل را داشت. گاهی فیلمی برای اکران عمومی یا پخش از سیما ساخته می‌شد که به نوعی، حساس بود و گاهی نیز فقط برای مسئولان ساخته می‌شد. برای این‌که دست فیلم‌ساز برای نمایش برخی مسائل باز شود و امروز به جایی برسیم که بتوانیم سریال «پریا» را تولید کنیم، مسیری طولانی طی شده است. امروز، افتخار بزرگی برای سلامت کشور است که وزارت بهداشت در یکی از معاونت‌های خود بحث سینما و فیلم را با جشنواره فیلم سلامت بررسی می‌کند. روزی بود که ما برای مطرح کردن مسائل اولیه معرفی اچ‌آی‌وی مشکل داشتیم اما هر فیلمی که تولید و نمایش داده شد، راه را برای دیگری باز کرد. چندی قبل با کمک فرزاد توحیدی فیلم مستند متفاوتی درباره زنان آسیب‌پذیر ساختیم تا بتوانیم مشکلات‌مان را به هیات دولت و کمیسیون بهداشت و درمان نشان دهیم. توحیدی با افراد آسیب‌پذیر و مسئولان گفت‌وگو کرد تا بتوانیم برای این زن‌ها کاری انجام دهیم که در واقع این کار را برای جامعه انجام دادیم.

آیا این روند باز شدن شرایط برای فیلم‌سازی به جایی رسیده است که اکنون با فضای بازتری بتوانید به مطرح کردن مسائل ویروس اچ‌آی‌وی در فیلم‌ها و سریال‌ها بپردازید؟

بله. امروز شاهد پخش سریال «پریا» هستیم. این سریال دریچه‌های ناگشوده زیادی را هم برای مردم و هم برای مسئولان خواهدگشود. من پیش‌بینی می‌کنم که تاثیرگذاری این سریال برای تغییر وضعیت اپیدمی اچ‌آی‌وی در جامعه بسیار زیاد خواهدبود. در بحث ایدز، انگ و تابو مهمترین موانع و چالش‌ها است. باید بدانیم که این افراد بیمار هستند نه مجرم. ما باید به جایی برسیم که بیمار یاد بگیرد آن‌قدر از خود مراقبت کند تا یک ویروس هم از بدن او منتقل نشود. لازمه این امر، آموزش دادن به مردم است که بیماران را از خود ترد نکنند تا بتوانیم از بیمار انتظار داشته باشیم کسی را آلوده نکند.

به جز شما چه کسانی به عنوان مشاور فیلم‌نامه با سریال «پریا» همراه بودند؟

بخش عمده مشاوره در این کار به عهده من بود اما علاوه بر من، دکتر رفیعی فر، دکتر گویا و خانم دکتر فلاحی، همگی تلاش کردیم تا از نظر علمی این سریال را یاری کنیم.

این سریال دارای چه ویژگی‌هایی است که اصرار دارید حرف‌های متفاوتی برای گفتن دارد؟

این سریال، جامعه، خانواده و روابط آدم‌ها را از نگاه یک بیمار نشان می‌دهد. در این فیلم، دیگر مثل سریالی که قبلا پخش شد، گفته نمی‌شود که ایدز از خارج می‌آید، بلکه می‌گوید این اتفاق از یک شب و یک غفلت ناشی می‌شود. یک لحظه «نه» نگفتن این نوجوان، او و خانواده و جامعه‌اش را با چالش روبه‌رو می‌کند. این سریال همچنین، معضلات خانواده‌ای را بررسی می‌کند که یک بیمار در خود دارد.

یکی از مسائل جاری در این‌گونه سریال‌ها و فیلم‌ها این است که هم بیمار و هم پزشک شاهد نمایش اشتباه‌های فراوان درون اثر هستند. حضور شما و دیگر همکاران‌تان به عنوان مشاور، چه اندازه در کاهش این مسائل تاثیر داشته است؟

آن‌هایی که فیلم‌های قبلی را ساختند، نیت‌شان خیر بوده، اما هم فضا برای آن‌ها بسته‌تر بود و هم با معضل عدم دسترسی به همه اطلاعات مواجه بودند. در پریا این مسائل حل شد. پریا توانسته است همه مسائل این بیماری را نشان دهد؛ در حالی که در دیگر فیلم‌ها فقط بخشی یا سکانسی به اچ‌آی‌وی اختصاص داشت.   

این سطح از مشاوره توسط شما، برای فیلم‌ساز هزینه‌های زیادی داشت؟

این مشاوره‌ها از لحاظ مالی و از لحاظ زمانی برای گروه تولید هیچ هزینه‌ای نداشت. من، هم بنا بر علاقه خود و هم پیشنهاد گروه تولید، حتی سر صحنه تولید هم حاضر می‌شدم تا شاهد تبدیل شدن متن به تصویر باشم.

شما مشاور فیلم‌نامه بودید. آیا برای اعمال نظر قطعی خود بر فیلم‌نامه فشاری هم وارد می‌کردید؟ چون گاهی نظارت یک مدیر دولتی در یک فیلم به چالش‌های عمیقی میان او و گروه فیلم‌سازی می‌انجامد و این مسئله همیشه باعث فاصله گرفتن فیلم‌ساز از مسئولان آن حوزه می‌شود.

من فقط مشاور بودم، ولی اگر قرار باشد نظر من در فیلم‌نامه اعمال نشود دیگر نه مشاوره من نیاز بود و نه اجازه می‌دادم که نام من به عنوان مشاور فیلم‌نامه ذکر شود. با این وجود، من فقط مشاور بودم و برای اعمال نظرم هیچ اصراری نمی‌کردم، بلکه چون همه ما از مشاور گرفته تا تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس هدف مشترکی داشتیم، در همه مواردی که با هم اختلاف نظر داشتیم ساعت‌ها و گاهی چندین جلسه گفت‌وگو می‌کردیم تا برای بهبود فیلم‌نامه مناسبترین نتیجه را بگیریم؛ بهبود، هم از حیث تکنیک فیلم‌سازی و هم از نظر علم پزشکی و بهداشتی.

آیا مواقعی بود که با فیلم‌نامه‌نویس در این کار اختلاف نظر جدی داشته باشید؟ زیرا مشاوران معمولا درباره اصول فیلم‌نامه‌نویسی  شناخت کمی  دارند و بر حفظ اصول علمی، بسیار اصرار می‌‌ورزند.

نگارش این سریال بیش از دو سال طول کشید. گاهی یک قسمت از سریال، ده بار بازنویسی شد تا به نتیجه مطلوب ما و گروه تولید برسد، زیرا ما به ادبیات مشترکی رسیده بودیم. من ادبیات سینما و آن‌ها ادبیات ویروس اچ‌آی‌وی را شناخته بودیم. با برگزاری  جلسات متعدد حضوری و ارتباط دائم تلفنی و ایمیلی، فیلم‌نامه این اثر به نتیجه رسید.

«پریا» چه نکات مهمی در خود دارد که در آثار دیگر ندیده‌ایم؟

این سریال برخلاف فیلم‌ها و سریال‌های پیشین، می‌خواهد به خانواده‌ها بگوید هر کجا که هستند باید از چند نکته غافل نشوند: یکی تزریق از طریق سرنگ آلوده، دوم ارتباط جنسی نامطمئن. کامران در این سریال، طی یک مهمانی، موادی مصرف می‌کند که آن را نمی‌شناسد. وی افت فشار پیدا می‌کند و ویروس به واسطه سرنگ آلوده یک معتاد تزریقی وارد بدن او می‌شود. اگر این شخص به موادی که در مهمانی به او دادند «نه» می‌گفت، برای خود، خانواده و جامعه این‌همه مشکل ایجاد نمی‌کرد. نکته دیگر این است که در روابط زن و مرد نباید به ظاهر افراد قضاوت کرد که چون فرد، ظاهر سالمی دارد پس بیمار نیست. در مواجهه کامران با پریا، اکنون کامران یک بیمار است و پریا این را نمی‌داند. نکته مهم دیگر این است که برای اولین بار «پریا» نشان می‌دهد که می‌توان با یک بیمار ازدواج کرد و حتی فرزند سالم به دنیا آورد، به شرط آن‌که به‌موقع از پزشکان و مشاوران آگاه استفاده شود. درس دیگر سریال این است که نشان می‌دهد کدام رفتار خانواده‌ها و جامعه با این بیماران، درست و کدام رفتار نادرست است. من توصیه می‌کنم همه مردم وقت بگذارند و این سریال را ببینند.