رویدادها و تازه‌ها

فیلم سلامت، ساختارهای اجتماعی را زیرسوال نبرد

فیلم سلامت، ساختارهای اجتماعی را زیرسوال نبرد

در تعریف سلامت، علاوه بر سلامت جسمی به سلامت روانی، معنوی و اجتماعی نیز توجه شده است و در تعریف جهانی سلامت، این چهار بعد از هم جدا نیستند.

یکی از مباحث جدی در این‌باره تاثیر سلامت روان بر سه بعد دیگر سلامتی است. کارشناسان معتقدند فیلم و سینما به‌خوبی می‌تواند با ورود به این عرصه و توجه به پیش‌گیری از بیماری‌های روانی، در جهت سلامت جامعه نقشی جدی ایفا کند.

در این‌باره با دکتر علی اسدی، معاون اداره کل سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت و درمان به گفت‌وگو پرداختیم. بررسی نسبت سینما با سلامت، انتظارات مدیریت بهداشت روان از فیلم‌سازان و همچنین راه‌کارهای عملی ارتباط فیلم‌سازان با هسته پژوهشی دفتر سلامت روان از جمله موضوعاتی است که در این گفت‌وگو به آن‌ها پرداخته‌ایم. دکتر اسدی معتقد است که اگر فیلم‌ساز حوزه سلامت از مشاوره نهادهای مرتبط با سلامت بهره ببرد، اثر تولید شده کمتر با مخالفت فعالان حوزه سلامت روبه‌رو خواهد شد.

سینما و سلامت با هم چه نسبتی دارند و فیلم سلامت چه تعریفی می‌تواند داشته باشد؟

هنر در همه دنیا نوعی ابزار و راه‌کار است که می‌تواند در خدمت سلامت، سیاست، اقتصاد، بهداشت و بسیاری از مسائل اجتماعی باشد. رسانه اعم از سینما، تلویزیون، تئاتر، فیلم کوتاه و زیرنویس، به علت گستردگی مخاطب و سطح دسترسی زیاد، به‌راحتی می‌تواند راه‌کارهای سلامت روانی، جسمی و اجتماعی را در جامعه گسترش دهد. من باور دارم که اگر سلامت اجتماعی، روانی و جسمی از طریق فیلم و سینما وارد جامعه شود، تاثیرگذاری آن بیشتر و به علت سمعی و بصری بودن، تا دوردست‌های جامعه گسترش می‌یابد. سلامت دارای ابعاد جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی است. در ساخت فیلم سلامت باید به این ابعاد توجه کرد. فیلم‌ساز باید به هر چهار بعد توجه داشته باشد، زیرا هیچ‌وقت نباید جسم را از روان جدا کرد. برای مثال، وقتی دندان شخصی درد می‌گیرد، همه اعضای بدن و روان او درگیر درد می‌شود. وقتی این اتفاق می‌افتد، کارکرد اجتماعی فرد تقلیل می‌یابد؛ رشد، پویایی و خلاقیت او رو به کاهش می‌گذارد و شخص از معنویات خود دور می‌شود. بنابراین، اگر یک فیلم خوب حوزه سلامت را هدف خود قرار داده است، باید این چهار بعد سلامت را در نظر داشته باشد و اگر تنها هدف فیلم، جنبه روانی ماجرا باشد، باید بیشتر به بعد سلامت روان پرداخت. اما سلامت روان از کجا حاصل می‌شود؟ ‍پرداخت درست به موضوعات مختلف اجتماعی، سلامت روان می‌آورد. نشاط اجتماعی، سلامت روان می‌آورد. فضای سبز در شهر، سلامت روان می‌آورد. احساس امنیت سلامت روان به‌دنبال دارد. به همین ترتیب، این امکانات، استفاده کردن از فرصت‌های اجتماعی و عدالت اجتماعی برای مردم سلامت روان به همراه می‌آورد.

از یک فیلم‌ساز در این حوزه چه انتظاری دارید؟

این‌که در ساخت فیلم سلامت بتوانیم نشان دهیم که فرد به علل مختلف می‌تواند افسردگی، اضطراب و بی‌قراری داشته باشد، مهم است. نگاه فیلم سلامت باید این باشد که جسم و روان، بخش‌هایی جدانشدنی از هم هستند. همان‌گونه که بیماری جسمی را بدون ترس و واهمه دنبال می‌کنیم و برای درمان آن نزد پزشک می‌رویم و دارو مصرف می‌کنیم، باید فرهنگی در جامعه ایجاد شود تا فردی که دچار بیماری روانی است، از ابراز آن در جامعه ترس نداشته باشد و مردم به بیمار روانی برچسب نزنند. به عبارت دیگر، باید از بیماری روانی انگ‌زدایی کرد، زیرا همان‌طور که ممکن است انسان‌ها به بیماری جسمی مبتلا شوند، ابتلا به بیماری روانی نیز محتمل است. در فیلم‌ها می‌توانیم  نشان دهیم که بیماران روانی باید در دل جامعه قرار بگیرند. عدالت اجتماعی، امکان آموزش و رفاه از شروط سلامت، به‌ویژه در حوزه روان است. تلاش برای انگ‌زدایی از بیماران روانی با کمک فیلم و سینما بسیار اثرگذار است. بنابراین، چنین بیماری‌هایی را نباید پنهان کرد. بیماری روانی در صورت پنهان ماندن، مزمن می‌شود. به نظر من، هنر وظیفه دارد در هر قالبی در ساخت فیلم سلامت به ابعاد چهارگانه آن بپردازد.

کار کردن در این حوزه کمی حساسیت‌برانگیز است. سازنده فیلم سلامت چه کند تا پس از ساخت فیلم با واکنش تند مسئولان و صاحب‌نظران روبه‌رو نشود؟

سازندگان فیلم‌های سلامت‌محور باید از مشورت متخصصان حوزه سلامت مانند جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، پزشکان و روان‌پزشکان وزارت بهداشت و درمان  استفاده کنند. با مراجعه به دفتر سلامت روان، هیات علمی دانشگاه‌ها یا دیگر نهادها و سازمان‌های مرتبطی که مسئولیت اصلی آن‌ها رسیدگی به این مسائل است، اثر تولید شده هنگام نمایش مشکلات کمتری خواهد داشت. وقتی افراد قوی و متخصص در حوزه سلامت، حامی فیلم‌سازان سلامت باشند، سازنده اثر به‌راحتی می‌تواند ساخت فیلم را پیش ببرد.

درواقع، مشاوره گرفتن از نهادهای رسمی راه را برای فیلم‌ساز و در نهایت، نمایش فیلم هموارتر می‌کند؟

 فیلم‌سازان سلامت با مشاوره گرفتن از کانال‌های رسمی در ساخت فیلم، هم می‌توانند فیلم خود را بهتر بسازند و هم با واکنش‌های تند و غیرمعقول روبه‌رو نشوند. زمانی‌ که فیلم‌ساز در نظر دارد به ساخت فیلم سلامت بپردازد، می‌تواند دغدغه در این حوزه را با کمک صاحب‌نظران مربوط به حوزه سلامت از بین ببرد. برای ساخت فیلم سلامت، لازم نیست که ساختارهای اجتماعی را زیرسؤال برد. بنابراین، اگر فردی در ساخت فیلم سلامت دغدغه دارد، باید قبل از ساخت آن با نیروهای متخصص این حوزه گفت‌وگو داشته باشد.

ارتباط فیلم‌سازان سلامت با متخصصان شما در «دفترسلامت اجتماعی، روانی و اعتیاد» وزارت بهداشت و درمان چگونه می‌تواند اتفاق بیافتد؟

طبیعی است که نمی‌توانیم به‌طور مستقیم جواب‌گوی تک‌تک فیلم‌سازان باشیم و بنابراین، فیلم‌سازان سلامت می‌توانند از طریق مکاتبات صنف خودشان به وزارت بهداشت و درمان مراجعه کنند.

ما برای همین گفت‌وگو که درخدمت شما هستیم 45 روز انتظار کشیدیم. فیلم‌سازان به علت محدودیت‌ زمان و بودجه‌ در سینما، قطعا نمی‌توانند برای شروع یک مشاوره رسمی این‌قدر صبر کنند. کجا بروند که زودتر به نتیجه برسند؟

در ساختار کنونی وزارت‌خانه، هر اتفاقی که درباره ساخت فیلم در قالب آموزش و اطلاع‌رسانی بیافتد، در دفتر آموزش و ارتقای سلامت وزارت بهداشت و درمان بررسی می‌شود. تقاضای فیلم‌سازان سلامت به منظور مشاوره گرفتن از متخصصان حوزه سلامت به دفتر آقای رفیعی‌فر ارسال می‌شود و اگر به بهداشت روان مربوط باشد، از آن‌جا برای ما فرستاده می‌شود و این کار زمان زیادی نخواهد برد.

فیلم و سینما تا چه حد به حوزه سلامت پرداخته است؟ فکر می‌کنید به چه موضوعاتی کمتر پرداخته شده است؟

 سریال «پریا» که چند هفته‌ای است پخش آن آغاز شده است، خیلی خوب به بحث سلامت روان و معضلات اجتماعی مرتبط با اعتیاد و ایدز می‌پردازد. از طرفی، زمانی سریالی با عنوان «پنج کیلومتر مانده تا بهشت» ساخته شد که نشان می‌داد روح یک فرد که قبلا خودکشی کرده است، به خانواده‌اش سر می‌زند. این ایده باعث شد همان سال، سه نوجوان در سنین 11 تا 13 سال دست به خودکشی بزنند، زیرا فکر کردند نمی‌میرند و دوباره برمی‌گردند. این سریال به شدت ضد سلامت عمل کرده است. به نظر من، در سینمای ما جای مهارت‌های ارتباطی بین افراد و آسیب‌های اجتماعی و همچنین نگاه جامعه به بیماران روانی خالی است. بهتر است که سینماگر با نگاه مثبت وارد ساخت فیلم سلامت شود و روابط عاطفی زوجین، نوع ارتباط نوجوانان با والدین‌شان، از بین بردن شکاف بین نوجوان و خانواده، مهارت‌آموزی برای رفع این مشکل و خشونت‌های روانی را در نظر بگیرد. همه این موارد می‌تواند به جای سخنرانی، از طریق فیلم سلامت و کار هنری بر جامعه اثرگذار باشد. بسیار مهم است که از فیلم‌ساز حوزه سلامت در جامعه چه انتظاری دارید. فیلم سلامت، اعتماد به نفس و خودباوری صحیح را از طریق والدین، مدرسه و دانشگاه امکان‌پذیر می‌کند. فیلم سلامت، کودکی را که خجالتی است، درمان می‌کند تا در آینده دچار افسردگی و انزوا نشود. باید بدانیم که لازمه رفع این مشکلات، مهارت‌آموزی در خانواده است که نوعی پیش‌گیری اولیه از بیماری است.  فیلم‌ساز باید بداند که هدف او از ساخت فیلم سلامت چیست.